Những lưu ý kỹ thuật khi chuyển hoán nghề cho tàu cá

Chuyển đổi nghề khai thác từ lưới kéo sang lưới vây, lưới chụp hoặc câu mực là giải pháp giúp chủ tàu nhanh chóng thích ứng với ngư trường và mùa vụ. So với đóng mới, việc tận dụng lại thân tàu cũ giúp tiết kiệm đáng kể chi phí đầu tư ban đầu và rút ngắn thời gian chờ đợi trên đà. Dù vậy, hoán cải nghề không đơn giản là việc tháo cụm tời cũ để đặt máy mới lên mặt boong. Việc thay đổi toàn bộ ngư cụ kéo theo sự thay đổi sâu sắc về trọng tâm, kết cấu chịu lực và tính ổn định của con tàu.

Trước khi bắt tay vào gia công cơ khí, chủ tàu cần hoàn thiện đầy đủ thủ tục pháp lý. Theo quy định tại Luật Thủy sản và Nghị định 37/2024/NĐ-CP, tàu cá có chiều dài lớn nhất từ sáu mét trở lên khi cải hoán làm thay đổi kích thước cơ bản hoặc nghề khai thác bắt buộc phải có văn bản chấp thuận của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cấp tỉnh. Nghề mới chuyển đổi phải nằm trong hạn ngạch giấy phép khai thác của địa phương và không thuộc nhóm nghề bị cấm phát triển. Đặc biệt, theo Nghị định 38/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, hành vi tự ý cải hoán khi chưa được cấp phép không chỉ bị phạt tiền nặng mà chủ tàu còn bị buộc khôi phục lại nguyên trạng ban đầu của phương tiện. Toàn bộ quá trình thi công cũng phải được tiến hành tại các cơ sở đóng mới, cải hoán tàu cá đủ điều kiện theo quy định.

Rủi ro kỹ thuật lớn nhất khi chuyển nghề nằm ở bài toán ổn định thân tàu. Khi chuyển sang nghề lưới vây hoặc lưới chụp, tàu thường phải lắp giàn đèn công suất lớn, nâng cabin điều khiển hoặc đặt cụm tời kéo có khối lượng nặng trên mặt boong. Khối lượng tập trung ở vị trí cao làm tăng chiều cao trọng tâm thân tàu, khiến chiều cao tâm nghiêng ban đầu bị thu hẹp đáng kể. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi khoang chứa cá từ ướp đá truyền thống sang khoang trữ nước hoặc ngâm lạnh sẽ tạo ra hiện tượng mặt thoáng chất lỏng, làm tàu lắc lư mạnh hơn và dễ mất ổn định khi gặp sóng ngang. Đơn vị thiết kế bắt buộc phải tính toán lại đường cong cánh tay đòn ổn định tĩnh, góc lật và tiêu chuẩn thời tiết theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 02-35:2021/BNNPTNT cho mọi trạng thái khai thác, đặc biệt là lúc tàu đang kéo lưới ngoài khơi hoặc khi đã chứa đầy tải trên đường về bến.

Bên cạnh độ ổn định, kết cấu mặt boong tại khu vực lắp đặt thiết bị thu lưới cần được gia cường cẩn trọng. Tải trọng phát sinh từ tời thủy lực hay cần cẩu trong quá trình làm việc là tải trọng tập trung kèm lực giật rất lớn. Đặt trực tiếp bệ tời lên mặt boong mà không gia cố khung xương bên dưới sẽ khiến tôn boong bị võng nứt và làm biến dạng các khung sườn lân cận sau một thời gian ngắn vận hành. Phương án kỹ thuật chuẩn là bố trí các đà ngang gia cường cùng sống dọc phụ ngay dưới chân bệ tời, đồng thời hàn thêm các tấm thép lót phân phối lực và đặt cột chống truyền thẳng lực xuống các vách ngăn kín nước bên dưới.

Hệ thống động lực và nguồn điện trên tàu cũng cần được cân đối lại theo nhu cầu thực tế của nghề mới. Nghề chụp mực đòi hỏi giàn đèn chiếu sáng tiêu hao lượng điện năng lớn, buộc chủ tàu phải lắp thêm máy phát điện phụ. Cụm máy này đòi hỏi không gian bố trí an toàn trong buồng máy, có đường ống khói thoát nhiệt riêng và lưu thông gió làm mát đạt chuẩn. Đối với các nghề dùng tời kéo công suất lớn, việc trích công suất thủy lực từ máy chính phải được tính toán chính xác để tránh tình trạng động cơ chính bị ghì tải, làm tăng tiêu hao nhiên liệu và nhanh hao mòn máy móc khi vừa hành trình vừa kéo lưới.

Mặt boong sau khi cải hoán cần tạo thành một luồng thao tác liền mạch và an toàn. Tời kéo, cần cẩu, khu vực sơ chế và miệng hầm bảo quản phải được bố trí hợp lý để dây cáp không cắt ngang lối đi của thuyền viên. Diện tích các lỗ thoát nước mạn cũng phải được kiểm tra lại dựa trên chiều dài chắn sóng. Khi kéo lưới lên boong mang theo khối lượng nước biển lớn, hệ thống lỗ thoát nước mạn phải giải phóng lượng nước này ra biển nhanh nhất, triệt tiêu nguy cơ tích tụ nước gây nghiêng lật tàu cục bộ.

Để hồ sơ cải hoán được thông qua thuận lợi, quy trình thực hiện phải bám sát Thông tư 23/2018/TT-BNNPTNT và Thông tư sửa đổi 06/2024/TT-BNNPTNT. Đơn vị kỹ thuật cần khảo sát thực tế hiện trường, dùng máy đo siêu âm kiểm tra độ hao mòn của tôn vỏ và khung sườn trước khi lập bản vẽ. Bản vẽ thiết kế cải hoán hoàn chỉnh phải được cơ quan đăng kiểm tàu cá thẩm định và phê duyệt trước khi đưa tàu lên triền đà thi công. Sau khi hoàn thành các hạng mục kết cấu, nếu khối lượng tàu không hoặc tọa độ trọng tâm thay đổi lớn, tàu bắt buộc phải thực hiện thử nghiêng thực tế dưới sự giám sát của đăng kiểm viên để được cấp lại Giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật phương tiện.