Thủ tục và hồ sơ khi chuyển vùng hoạt động sang VR-SB
Tuyến vận tải ven biển bằng phương tiện thủy nội địa sông pha biển cấp VR-SB đóng vai trò huyết mạch trong việc kết nối giao thương hàng hóa dọc dải bờ biển Việt Nam. Nhiều chủ tàu nội địa hoạt động ở vùng sông hoặc hồ kín (cấp SI, SII) có nhu cầu nâng cấp vùng hoạt động lên cấp SB để mở rộng phạm vi kinh doanh ra các tuyến ven bờ cách bờ không quá mười hai hải lý. Dù vậy, môi trường biển hở với sóng gió phức tạp hơn sông nội địa rất nhiều, đòi hỏi con tàu phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu kỹ thuật khắt khe về độ kín nước, chiều cao mạn khô và hệ thống an toàn hàng hải trước khi được cơ quan đăng kiểm cấp phép.
Căn cứ pháp lý cao nhất điều chỉnh toàn bộ quá trình nâng cấp phương tiện hiện nay là Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phân cấp và đóng phương tiện thủy nội địa QCVN 72:2025/BGTVT (được Bộ Giao thông vận tải ban hành theo Thông tư 02/2025/TT-BGTVT, thay thế toàn diện QCVN 72:2013 và các thông tư sửa đổi trước đây). Theo quy chuẩn mới, vùng hoạt động SB chịu tác động trực tiếp của chiều cao sóng đáng kể lên tới hai mét rưỡi và áp lực gió lớn hơn hẳn vùng sông nội địa. Do đó, hồ sơ chuyển vùng không chỉ là thủ tục hành chính nộp đơn xin đổi giấy tờ, mà bắt buộc phải có hồ sơ thiết kế kỹ thuật hoán cải chứng minh con tàu đủ năng lực chịu sóng gió biển hở, được thẩm định và giám sát thi công bởi các chi cục đăng kiểm có thẩm quyền.
Vấn đề kỹ thuật cốt lõi đầu tiên trong hồ sơ cải hoán là tính toán lại chiều cao mạn khô và kiểm tra độ bền kết cấu thân tàu. Khi hoạt động ngoài biển, mạn khô tối thiểu của tàu cấp SB phải lớn hơn đáng kể so với tàu cấp SI nhằm hạn chế nguy cơ sóng đánh tràn lên mặt boong. Đơn vị thiết kế phải lập bảng tính đường cong ổn định tĩnh, ổn định động và tiêu chuẩn thời tiết có xét đến áp lực gió quy chuẩn của vùng biển hở. Kết cấu thân tàu, đặc biệt là tôn bao đáy, tôn mạn, dầm boong và các nẹp gia cường mũi tàu, phải được kiểm tra lại mô-đun chống uốn tiết diện ngang thân tàu để đảm bảo không bị biến dạng khi tàu dập dềnh trên sóng biển cao.
Yêu cầu nghiêm ngặt tiếp theo nằm ở tính năng kín nước của tất cả các lỗ khoét trên boong thời tiết. Khác với tàu chạy sông có thể dùng nắp hầm hàng dạng hở hoặc che bạt tạm bợ, tàu cấp VR-SB bắt buộc phải trang bị hệ thống nắp hầm hàng bằng thép kín thời tiết có cơ cấu nẹp kẹp gioăng cao su đạt chuẩn, chịu được tải trọng sóng đánh trực tiếp lên nắp hầm. Các cửa ra vào thượng tầng, cửa buồng máy, thành miệng hầm hàng, ống thông gió và ống đo két phải có chiều cao ngưỡng cửa đáp ứng quy chuẩn vùng SB, đồng thời trang bị nắp đậy kín nước bằng thép có tay khóa siết chặt. Bất kỳ sự rò rỉ nào từ boong xuống khoang hàng hay buồng máy khi gặp giông lốc trên biển đều có thể khiến tàu chìm đắm trong tích tắc.
Hệ thống trang thiết bị hàng hải, thông tin liên lạc và cứu sinh trên tàu cấp VR-SB cũng phải nâng cấp toàn diện so với tiêu chuẩn tàu sông thông thường. Buồng lái bắt buộc phải lắp đặt máy định vị vệ tinh GPS, hệ thống nhận dạng tự động AIS loại A, thiết bị thu tin tức thời tiết và cảnh báo hàng hải NAVTEX, la bàn từ chuẩn, máy đo sâu hồi thanh và radar hàng hải có tầm quét phù hợp. Về thông tin liên lạc khẩn cấp, tàu phải trang bị đài vô tuyến điện dải sóng ngắn MF/HF, máy bộ đàm VHF hai chiều cố định và cầm tay, cùng phao vô tuyến chỉ báo vị trí sự cố qua vệ tinh EPIRB có tính năng tự nổi khi tàu chìm. Toàn bộ thiết bị này phải được cấp nguồn điện từ bảng điện chính và có nguồn điện dự phòng bình ắc-quy độc lập, đảm bảo duy trì liên lạc liên tục trong nhiều giờ ngay cả khi buồng máy gặp sự cố mất điện hoàn toàn.
Quy trình hoàn thiện hồ sơ chuyển vùng bắt đầu bằng việc đưa tàu lên đà để đo kiểm độ hao mòn thực tế của tôn vỏ, kiểm tra trục bánh lái, hệ trục chân vịt và hệ thống hút khô đáy tàu. Sau khi bản vẽ thiết kế hoán cải được cơ quan đăng kiểm phê duyệt, xưởng đóng tàu tiến hành thi công lắp đặt các kết cấu gia cường boong, nắp hầm hàng kín nước và trang bị thêm phao bè cứu sinh tự thổi đủ cho toàn bộ thuyền viên. Đăng kiểm viên sẽ trực tiếp nghiệm thu từng giai đoạn trên đà, giám sát thử nghiêng thực tế để xác định lại tọa độ trọng tâm, và tiến hành chạy thử đường dài trên biển để kiểm tra độ ổn định của hệ thống máy lái, máy chính trước khi chính thức trao cấp hoạt động sông pha biển VR-SB cho phương tiện.
